NÓI KHÔNG VỚI NẠN PHONG BÌ: PHỤ THUỘC VÀO LƯƠNG THÁNG VÀ LƯƠNG TÂM

Trách nhiệm của công chức là nặng nề, sự chuyên nghiệp, trong sạch của họ là nền tảng của một bộ máy nhà nước vững mạnh. Chính vì vậy mà trong chủ trương cải cách hành chính, việc đổi mới, nâng cao chất lượng, nâng cao tinh thần trách nhiệm và đạo đức cán bộ công chức luôn luôn được chú trọng. Mặt tích cực liên quan đến công chức là cơ bản, nhưng bên cạnh đó, những khái niệm mang “màu sắc tiêu cực” trong đó có nạn “nhận phong bì” cũng thường gắn liền với bộ máy công quyền mà cụ thể hơn là cán bộ công chức. Với mặt bằng đồng lương  như hiện nay, thì thu nhập của công chức quả là khiêm tốn. Để giữ được mình, để lương tâm không phải cắn rứt vì làm những điều sai trái, vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực v.v…là một thử thách luôn đặt ra cho những công chức chân chính.                 

Do đồng lương còn khiên tốn mà không ít người phải bằng nhiều cách, để có thêm thu nhập ngoài lương. Tuy nhiên, không thể vin vào lý do đó mà tìm cách tăng thu nhập bằng mọi giá, bất kể pháp luật và đánh mất cả tính nhân văn, nhân bản vốn có của một con người lương thiện.  Có những công việc,  đối với một cán bộ, công chức có lương tâm chỉ cần giải quyết trong vòng một buổi, thậm chí vài chục phút nhưng đối với một số người thì đây là cơ hội để họ “nhận phong bì” bằng cách gây khó dễ để được “bồi dưỡng”. Có những người dân, thực sự khó khăn về kinh tế hoặc kiên quyết không chịu chung chi, nên chấp nhận đi lại lên xuống nhiều lần. Nhưng bên cạnh đó cũng có người tặc lưỡi thả tay, đưa phong bì để công việc được trôi chảy và giải quyết nhanh. Từ đó tạo ra sự “ăn quen” của một số công chức thoái hoá biến chất. Bên cạnh đó, có những điều tưởng chừng như phí lý mà người ta cũng đang tâm làm cho được được, phần vì sự vô cảm, phần vì muốn vòi vĩnh để có phong bì.  Có những người khi dân đến làm việc thì mặt lạnh như tiền, dân hỏi thì hất hàm, trả lời thì cộc lốc, đáng tuổi con cháu người ta mà nói năng không có chủ ngữ, nét mặt không có chút biểu cảm như cái máy…Ấy vậy nhưng khi có phong bì lại tươi tắn, hồ hởi sốt sắng ngay.

Mới đây bên lề Quốc hội, đại biểu Trần Du lịch đã phát biểu với báo chí rằng “Cũng nên giáo dục một quan điểm ngay từ đầu, từ nhỏ: Anh đã làm công chức thì hãy xác định là phục vụ cho nhân dân, đừng bao giờ anh mơ tưởng đến làm giàu. Muốn làm giàu thì hãy ra khu vực tư nhân mà làm. Làm quan chức mà để mong giàu có thì phải trị ngay cái tư tưởng đó”. Ý kiến này của vị đại biểu Quốc hội, nhìn từ  góc độ của một bộ máy nhà nước chuyên nghiệp là rất chính xác và nói một cách dân dã là rất chí lý, nhưng nó sẽ thuyết phục hơn khi người công chức, viên chức của chúng ta có đồng lương đủ sống không phải vướng bận gì về chuyện “cơm áo gạo tiền” để tập trung dồn hết tâm sức để cống hiến, để phục vụ bộ máy mà mình được tuyển chọn, sử dụng, chứ không phải sống với đồng lương khiêm tốn, để rồi phải tranh thủ kiếm tiền để lo cho gia đình, con cái, một tình trạng khá phổ biến hiện nay.

Trong sự đan xen, mâu thuẫn giữa bản chất của công chức mà một bộ máy nhà nước trong sạch vững mạnh cần với những nhu cầu rất đời thường của mỗi con người để làm được một công chức đúng nghĩa quả là không dễ. Phải dũng cảm mà nhìn thẳng vào sự thật và nói với nhau một cách “đời thường” một chút là, giữa một bên là  sự cám dỗ, sức hấp dẫn của đồng tiền và bên kia là đồng lương ít ỏi của công chức, viên chức, quả là một ranh giới khá mỏng manh.

Đối diện với thực tế là lương không đủ sống thì tất yếu buộc con người phải toan tính, mưu cầu cuộc sống. Một vị lãnh đạo một cơ quan công quyền, nay đã nghỉ hưu, từng bộc bạch với người viết rằng, thật lòng là khi nhận cái phong bì của cơ sở cho nhân một dịp lễ tết nào đó, nôm na gọi là “lộc”, tuy đó không phải là tiền chạy chọt hay hối lộ gì nhưng vẫn “cảm thấy nhục lắm chứ”. Vì nghĩ đến chuyện ngày mai tiền học cho con, tiền chữa bệnh cho mẹ già lấy ở đâu mà đành tặc lưỡi nhận cái phong bì đó. Tất nhiên nếu với đồng lương đủ sống, đủ lo cho những chuyện đời thường của bản thân, của gia đình thì người ta đâu đến nỗi phải nhận những khoản “lộc” trong tâm trạng không lấy gì làm thoải mái như vậy!

Trong thực tế thì mức lương chính thức của công chức quá thấp so với khu vực tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Ngay cả so sánh với khu vực doanh nghiệp Nhà nước, đã tạo ra sự không công bằng trong xã hội. Lương không đảm bảo cuộc sống của bản thân công chức và gia đình họ (có thể ước tính chỉ đáp ứng 30 – 40% nhu cầu tối thiểu của một gia đình công chức). Vì thế, công chức buộc phải xoay sở để có thêm thu nhập; trong đó có những thu nhập hợp pháp. Song, có khá nhiều thu nhập không chính đáng, bất hợp pháp dựa vào quyền lực của công chức (những người có quyền cấp đất, cho thuê đất, có quyền duyệt dự án đầu tư, cấp tín dụng, cho khoanh nợ; có quyền bổ nhiệm chức vụ, có quyền can thiệp vào kết quả xét xử của tòa án…) mà thực chất là tham nhũng hay cụ thể hơn là “nhận phong bì”.

Đến đây quay trở lại câu nói của đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch, muốn làm giàu sao người ta không ra làm ngoài tư nhân mà vẫn có người bằng mọi giá để vào làm công chức!? Phải chăng nơi đó có chỗ để “làm giàu”?!  Một nghịch lý không khó nhận ra về lương công chức và mức sống của họ khong tương xứng như vậy mà mà chúng ta vẫn không đi thẳng vào tìm nguyên nhân, nguồn cội của những nghịch lý đó trong khi vẫn “đẩy mạnh cải cách tiền lương, tinh giản biên chế, chống tham nhũng, lãng phí” từ hết năm này đến năm khác. Cứ để tình trạng đó kéo dài mà không đi vào giải quyết căn nguyên của vấn để thì sẽ tiếp tục tồn tại một bộ phận công chức giàu có nhưng cũng…đi tù vì  tham nhũng lúc nào không hay, tạo ra những công chức có lối sống làm giàu bất chấp thủ đoạn khiến băng hoại giá trị đạo đức trong xã hội.  Đó chính là thực tế và tương lai gần rất đáng lo ngại đố với bộ máy nhà nước đang rất cần tinh gọn và trong sạch của chúng ta. Chuyện “cấm nhận phong bì”ở thành phố Hội An nếu suy rộng ra cả nước, không đơn thuần chỉ là một chủ trương, biện pháp của một địa phương mà cái chính là  phải giải quyết được căn nguyên gốc lõi của bài toán “Bao giờ cán bộ, công chức sống được nhờ lương”?