TIÊN HỌC LỄ- CHUYỆN KHÔNG PHẢI CỦA NGÀY HÔM QUA
Ông cha ta đã để lại cho con cháu lời răn
dạy mà ngày nay rất dễ bắt gặp ở không ít trường học với câu “Tiên học lễ - Hậu
học văn”. Bên cạnh đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời cũng có câu nói nổi
tiếng “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người” để nói
về tầm quan trọng của việc giáo dục, trong đó có giáo dục về đạo đức cho những
mầm non, tương lai của đất nước...
Để đất nước có những thế hệ rường cột “vừa
hồng - vừa chuyên” ở mỗi giai đoạn lịch sử của dân tộc, “Tiên học lễ - Hậu học
văn” không phải là câu khẩu hiệu suông mà luôn là mục tiêu để ngành giáo dục
nước nhà hướng tới.
Trong thời kỳ của hội nhập và mở cửa, cùng
với tác động của cơ chế thị trường, đã thúc đẩy sự phát triển trên nhiều lĩnh
vực của nước ta. Đồng thời cũng xuất hiện những mặt trái, có ảnh hưởng tiêu cực
đến nhiều mặt của đời sống xã hội, trong đó có vấn đề đạo đức lối sống của đối
tượng thanh thiếu niên, học sinh (HS) còn ngồi trên ghế nhà trường. Dùng từ
“đáng báo động” đối với tình trạng xuống cấp về đạo đức của một bộ phận HS
(không còn là số ít- P.V) có thể sẽ có người chưa hoàn toàn đồng tình, nhưng
nghiêm túc nhìn nhận, mổ xẻ thì không thể bàng quan, nhất là đối với những ai
quan tâm đến thế hệ tương lai của đất nước.
Không ít người cho rằng, một số học trò bây
giờ có thể “sợ” thầy cô, nhưng để gọi là thực sự kính trọng thì lại là chuyện
khác. Không như những năm 80 của thế kỷ trước trở về trước, “thầy ra thầy, trò
ra trò”. Dù rằng, thời kỳ đó đất nước còn muôn vàn khó khăn thiếu thốn, nhưng
rất hiếm có chuyện trò vô lễ, thậm chí đánh lại thầy như những năm gần đây.
Thái độ kính trọng lễ phép đối với các bậc cha chú, anh chị cũng có phần bị xem
nhẹ, ít được uốn nắn, kiểm điểm kịp thời. Thấy người lớn không chào hỏi, ra
đường lỡ có đụng xe, va quẹt với người lớn là sẵn sàng vặc lại hoặc nhìn với
ánh mắt thiếu tôn trọng. Chuyện HS văng tục, chửi thề hay dùng những từ lóng,
tiếng lóng nghe rất khó chịu trong sinh hoạt, giao tiếp diễn ra khá phổ biến.
HS mới học lớp 6 lớp 7 đã hút thuốc, đã bồ bịch trai gái, lớp 8-9 đã la cà quán
xá… cũng không còn là chuyện hiếm.
Đời sống vật chất và tinh thần được nâng
cao cộng với việc các em dễ dàng tiếp cận với những tiến bộ về công nghệ thông
tin, các luồng văn hóa tốt có, xấu có của thời mở cửa v.v… dẫn đến chuyện các
em dậy thì sớm, yêu đương sớm, và cả quan hệ tình dục sớm là điều khó tránh
khỏi. Nhưng nếu với cái cách suy nghĩ của một số người, đại loại như, cứ để cho
các em thoải mái tiếp cận với “thế giới văn minh”, để rồi bất chấp cả thuần
phong mỹ tục, truyền thống tốt đẹp vốn có của dân tộc là điều đáng quan ngại và
khó có thể chấp nhận.
Điểm qua những chương trình mang tính giáo
dục, chương trình dành cho lứa tuổi thiếu nhi trên các đài truyền hình từ trung
ương đến địa phương giờ đây dường như đã để cho các chương trình mang tính giải
trí, tính thương mại lấn sân; các em bị người lớn tạo điều kiện để “lão hóa”
sớm, người lớn hướng dẫn, khuyến khích các em hát những bài hát, vở diễn của
người lớn. Những bộ phim truyền hình nói về lứa tuổi thanh thiếu niên tính giáo
dục cũng không thuyết phục cho lắm… Nhớ lại những năm thời bao cấp, chương
trình “Những bông hoa nhỏ” của Đài truyền hình Việt Nam tuy không “hoành tráng”
như các chương trình bây giờ, nhưng lại thu hút được sự quan tâm, chú ý của
đông đảo khán giả trẻ, sự yên tâm của phụ huynh về tính giáo dục của nó.
Trong các quầy sách, truyện tranh rất phong
phú nhưng tính giáo dục, định hướng cho thanh thiếu niên không cao. Cảnh đánh
đấm, đâm chém, và cả cảnh yêu đương nhảm nhí thì nhan nhản… Có cảm tưởng như,
học trò bây giờ “học lễ” thì ít, “học văn” (kiến thức) thì quá nhiều, nhiều đến
nỗi giải trí cũng ít. Lúc nào cũng thấy học, hết học chính khóa lại học thêm
học kèm, có thời gian giải trí lại sa vào trò chơi điện tử “chát-chít” dẫn đến…
quên cả học. Không hiếm chuyện HS thản nhiên vượt đèn đỏ, đi vào đường ngược
chiều chẳng có chút e dè, xấu hổ, lòng tự trọng bị mai một…
Người viết không có ý định vẽ lên “bức
tranh màu xám” về những thói xấu của một bộ phận lớp trẻ của đất nước hiện nay.
Tuy nhiên, nếu xâu chuỗi lại các hiện tượng, sự việc đã nêu trên thì thiết
nghĩ, không ai có thể bàng quan về tương lai sau này của đất nước. Muốn giảm
thiểu cái “xấu xí” hữu hình và vô hình của người Việt chúng ta từ thế hệ mầm
non, thì việc giáo dục kết hợp giữa xã hội, nhà trường và gia đình luôn luôn
phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể, thiết thực hơn nữa. Bên cạnh
đó, không nên xem nhẹ vai trò tích cực vốn có của Đội Thiếu niên tiền phong,
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Cần lên án quan niệm “Những chiếc khăn
quàng đỏ, hay chiếc huy hiệu đoàn là “những vật trang điểm” không hơn không kém
cho thanh thiếu niên”!? Ngược lại, nó phải có ý nghĩa quan trọng trong việc gắn
trách nhiệm và danh dự của người đoàn viên, đội viên và cao hơn là lý tưởng,
mục tiêu phấn đấu cho tổ quốc của các em.
Vì tương lai của một nước Việt Nam vững
mạnh và hùng cường, cần ngẫm nghĩ kỹ về câu nói của cha ông “Tiên học lễ - hậu
học văn”. Bởi, dù xã hội có văn minh đến đâu đi nữa thì điều đó cũng không bao
giờ là lỗi thời, lạc hậu cả!
