LÀM GÌ ĐỂ CÓ MỘT ĐÀ NẴNG ĐÁNG ĐẾN

 

Cách đây chưa lâu, ngày 11/5/2023, Trung tâm Xúc tiến Du lịch (Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng) và Công ty TNHH Outbox (Outbox) đã ký kết thỏa thuận hợp tác đồng hành và hỗ trợ điểm đến Đà Nẵng thông qua ứng dụng dữ liệu thị trường. Hợp tác này nhằm nâng cao hiệu quả công tác xúc tiến, quảng bá, quản lý điều hành điểm đến Đà Nẵng, phục vụ du khách tốt hơn. Đây cũng là một trong những bước đi để xây dựng hình ảnh một “Đà Nẵng đáng đến” trong định hướng chung để xây dựng một Đà Nẵng đáng sống.

Không thể phủ nhận, từ khi trực thuộc Trung ương đến nay, Đà Nẵng đã từng bước khẳng định là nơi đáng đến và đáng sống và cụm từ “Thành phố đáng sống” được nhiều người dành tặng cho Đà Nẵng và cũng là mục tiêu phấn đấu của cả hệ thống chính trị của thành phố. Để đạt được mục tiêu đó, Đà Nẵng cần tạo ra sức hút riêng mang tính bền vững của mình. Làm gì để bạn bè khắp nơi tìm đến không chỉ 1 lần, và cả để những ai đến rồi gắn bó luôn là một bài toán đặt ra cho những người có trách nhiệm của thành phố trong nhiều năm qua. Sau gần 3 năm trầm lắng do đại dịch COVID-19 cũng như trải qua một vài biên cố không mong muốn, Đà Nẵng cần có sự tự khẳng định mình để thương hiệu “Thành phố đáng sống” mà bạn bè dành tặng không bị phai nhạt mà tiếp tục được duy trì và phát huy ở tấm mức mới.

Trước  khi “thu hoạch” được những ý kiến đóng góp của bạn bè gần xa để phát triển du lịch Đà Nẵng nói riêng và kinh tế-xã hội thành phố nói chung, một nội dung trong tiến trình xây dựng một Đà Nẵng đáng đến, nhìn ở góc độ nội sinh, việc duy trì, phát huy những tiềm năng và cả  những “thương hiệu” đã được định hình từ sau khi Đà Nẵng trực thuộc Trung ương đến nay, thiết nghĩ là một nội dung cần được quan tâm một cách nghiêm túc. Nên chăng, trong khi chưa có thêm nhiều cái mới do điều kiện kinh tế và các nguyên nhân khách quan thì Đà Nẵng nên quan tâm “làm mới cái cũ” để hình ảnh Đà Nẵng vẫn còn vẹn nguyên, không bị nhạt phai dù trải qua những thời điểm khó khăn, đặc biệt là giai đoạn dịch Covid-19 hoành hành vừa qua.

Những năm qua, thực tế cho thấy những nhu cần căn bản cần phải có đối với Đà Nẵng và về “vật thể” cũng như “phi vật thể” mang tính nền tảng cần được duy trì và củng cố. Về “phi vật thể”, đó là nhưng chủ trương được cả nước đánh giá cao mang tính đặc trưng của Đà Nẵng như “5 không-3 có”, hoặc  “4 an”. Bên cạnh đó, cần xác định “lõi văn hoá” bản địa là gì và định hướng phát triển theo hướng giữ gìn, bảo tồn sự đặc sắc của nét văn hoá ấy; xây dựng văn hoá người Đà Nẵng niềm nở, thân thiện, hiếu khách, tất cả là để làm sao cho Đà Nẵng luôn giữ được cái cái hồn cốt mang tính bản sắc của mình.

 

Về “vật thể”, có thể kể đến các yếu tố như: hạ tầng giao thông đô thị; vệ sinh môi trường; an toàn thực phẩm; cây xanh đô thị, nhất là trong điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt, bão gió thường xuyên và cả những”chuyện nhỏ nhưng không nhỏ” như nhà vệ sinh công cộng…

Có một thực tế là, trong những năm qua, Đà Nẵng đã bị thâm dụng không gian công cộng quá nhiều. Tuy ngân sách bỏ ra để phát triển hạ tầng đô thị là không nhỏ nhưng tỷ lệ phân lô, bê tông hoá cao, mỗi nhà, mỗi khu mỗi kiểu, thiếu sự tinh tế và hợp lý nên mất chiều sâu trong quy hoạch đô thị. Các vùng đệm cho giao thông, thảm xanh, xử lý nước, rác nội đô, không gian công cộng, kết nối hạ tầng không tính toán đủ để phục vụ các lĩnh vực kinh tế một cách lâu dài….

Bên cạnh đó, khả năng duy trì chất lượng không gian cũng chưa được tốt, chẳng hạn rác đâu cũng thấy, lề đường, thảm cây trên các tuyến phố năm nào cũng đào lên sửa... Những vấn đề này có liên quan đến “yếu tố thời gian” nên có làm gì thì khả năng phát triển cũng dừng ở mức giới hạn của hạ tầng và quy trình vận hành hiện nay. Vì vậy, trong cái thực thể hiện tại của hạ tầng đô thị, có thể tập trung ở các mảng xanh còn sót lại, khu nào cũ rồi thì quy hoạch lại chuẩn hơn, đồng thời, cải thiện quy trình duy tu chăm sóc cảnh quan cho chu kỳ mới.

Những cái cũ nhưng đã “thành danh” nên quan tâm làm mới như việc “trang điểm” lại những cây cầu bắc qua sông Hàn, tạo thêm nét lung linh về đêm. Hay đơn giản là “cho” con cá chép phun nước trở lại ở khu vực “Cầu tình yêu” tại bờ Đông sông Hàn. Nói đến cây cầu, còn là chuyện đưa vào khai thác một cây cầu “rất cũ” nhưng có ý nghĩa về mặt lịch sử là cầu Nguyễn Văn Trỗi, nơi trong dự kiến là cầu đi bộ ngắm cảnh kết hợp dịch vụ du lịch rất độc đáo nhưng cũng đã để rất lâu rồi mà chưa triển khai, mặc dù đã “sơn phết” cho nó nhiều năm qua. Một số “điểm cũ” nữa cũng cần cần làm mới nữa có thể kể đến như bờ Đông Sông Hàn nhất là đoạn từ cấu Sông Hàn hướng bán đảo Sơn Trà thuộc tuyến đường Trần Hưng Đạo mà những năm qua còn khá nhếch nhác; đó còn là việc “làm mới” Chợ Hàn, Chợ Cồn, vỉa hè trên những con đường “xưa cũ” nhưng luôn nhộn nhịp quanh năm như Hùng Vương, Phan Châu Trinh; là Công viên 29 tháng 3 nhiều năm qua còn thiếu khởi sắc…

          Để trở thành “Thành phố đáng đến”, không thể không đề cập đến lĩnh vực du lịch. Một thực trạng đang hiện hữu là, do thời hạn Visa ngắn nên du khách chuyển hướng qua đi du lịch ở Thái Lan, mặc dù Đà Nẵng được nhiều gia đình chọn làm nơi ưu tiên hàng đầu cho kỳ nghỉ hè lý tưởng của mình, đơn giản chỉ vì ở nước bạn, việc nhập cảnh dễ dàng hơn, thời gian lưu trú lâu hơn cho dù Đà Nẵng có nhiều yếu tố tốt và thuận lợi hơn Băng Cốc như an toàn, thân thiện và nhiều tiện ích hơn và nhất là không có tình trạng kẹt xe…. Câu chuyện này muốn thay đổi thì bản thân Đà Nẵng không thể tự quyết được mà là do Trung ương. Hy vọng, Đà Nẵng sẽ cùng với các địa phương khác trong cả nước, đề xuất Trung ương sớm giải quyết  bất cập này để thu hút du khách nước ngoài đến Đà Nẵng nói riêng và cả nước nói chung được nhiều hơn.

          Nhìn chung, để hấp dẫn và giữ chân được du khách, cần quan tâm duy trì cách quản lý đô thị như hiện nay và thêm các bổ sung như nơi cắm trại, bảo tàng mini trong đó lưu giữ các bộ sưu tập về văn hoá, lịch sử, chính trị… Đó là những việc hoàn toàn khả thi. Nói riêng về bảo tàng ở Đà Nẵng, thành phố nên có thêm nhiều bảo tàng chuyên đề ngoài những bảo tàng hiện có vì bảo tàng không phải là những chuyện “to tát”, lớn lao, miễn là nó lưu giữ những hiện vật, câu chuyện có ý nghĩa, chẳng hạn Bảo tàng đá mỹ nghệ Non Nước, Bảo tàng Phật giáo…

Đơn giản hơn, để thu hút khách du lịch, chỉ việc đi dạo thôi Đà Nẵng cũng có những tiềm năng để khai thác, chẳng hạn như chuyện đi dạo trên đường Bạch Đằng qua từng cây cầu lúc hoàng hôn hay buổi bình minh; đi dạo dọc  các bãi biển, đi vòng quanh các chợ ăn vặt hay đạp xe quanh Sơn Trà…

Một nội dung cần quan tâm nữa là du lịch thể thao, đặc biển là thể thao liên quan đến sông-biển.. Tiềm năng về mảng này Đà Nẵng còn rất nhiều nhưng còn chưa được khai thác hết. Một số nội dung về thể thao trên sông đã từng hoạt động như chèo thuyền Kayak, do một số nguyên nhân cả chủ quan và khách quan đã “im hơi lặng tiếng” đến bây giờ. Còn nhớ sau vụ lật thuyền du lịch Thảo Vân trên sông Hàn năm 2016, mới thấy Việt Nam nói chung và Đà Nẵng nói riêng thời điểm đó không có tiêu chuẩn cụ thể gì đối với các hoạt động sông-biển. Một số anh em tâm huyết với các môn thể thao sông biển của Đà Nẵng  đã bỏ tiền đi du học nước ngoài, chịu lỗ 5-7 năm để theo, có bạn có cả bằng giáo viên về bộ môn này, được liên đoàn quốc tế công nhận nhưng lại chưa được Việt Nam công nhận. Thậm chí cơ quan quản lý còn trả lời là mấy bằng chứng nhận này chưa được công nhận tại Việt Nam, trong khi quy  trình công nhận chi tiết thì không có, sơ sài vài dòng và cũng không biết cụ thể ở Việt Nam cơ quan, tổ chức nào có năng lực đánh giá, công nhận những ngành mới trên thực tế vì nhân viên chuyên môn những ngành này  được chia theo cấp độ và phải tích luỹ trong nhiều năm. Trong khi đó, thể thao dưới nước quy định cấp phép vùng nước có từ năm 2019 nhưng khi khi nhận hồ sơ thì cơ quan quản lý còn lúng túng, người có chuyên môn làm đúng thì phải tạm dừng dịch vụ trong khi dịch vụ chui lại hoành hành mà vẫn không bị xử lý.

Ngoài tắm biển thì nên quan tâm thu hút du khách qua các môn thể thao biển. Đến Đà Nẵng đâu phải chỉ để ăn hải sản, tắm biển nhưng sẽ hấp dẫn hơn khi có thêm các môn thể thao biển mạnh mẽ như lướt ván diều, lướt sóng, cano, dù kéo…

Để có một  Đà Nẵng đáng đến, đáng sống thì phải căn cứ vào điều kiện thực tế, bối cảnh hiện tại, tiềm năng, dư địa để “liệu cơm mà gắp mắm”. Cái gì ở tầm địa phương thì nên tận dụng, khai thác và làm ngay, làm sớm, làm chắc. Cái gì cần phải có chủ trương, hỗ trợ của Trung ương thì cần đề xuất trên các diễn đàn như Quốc hội, bằng các văn bản đến Chính phủ, Bộ, ngành và phải theo tới cùng. Cần xốc lại đội ngũ, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm trong toàn hệ thống chính trị để có sự đồng thuận trong quá trình xây dựng Đà Nẵng thành điểm đáng đến, nơi đáng sống như kỳ vọng của bao thế hệ lãnh đạo và người dân Đà Nẵng./.

 

CẦU THỊ, LẮNG NGHE VÀ THẤU HIỂU

Nhân câu chuyện về mối liên hệ giữa chính quyền và người dân thông qua việc phát huy tính năng tích cực của mạng xã hội (MXH), trong bình luận của mình, một thành viên của Trang Quản lý đô thị Đà Nẵng: Tiện nghị-xanh – sạch-đẹp, nhân việc một số  cơ quan chính quyền cấp phường, xã đã phản hồi rất nhanh chóng và thấu đáo qua mạng xã hội các thông tin liên quan đến địa bàn, đã có một câu bình luận mà người viết cho là rất chí lý: “Bất kể việc nhỏ hay to, nếu biết lắng nghe và cầu thị thì ắt sẽ đạt được kết quả tốt đẹp”. Quả thật là như vậy. Khi một chính quyền cũng như các cơ quan công quyền chịu khó lắng nghe và thấu hiểu dân thì những tồn tại, bất cập diễn ra hàng ngày sẽ nhanh chóng được kiểm tra xử lý, đem lại lòng tin cho người dân, từ đó họ yên tâm trao gửi tâm tư, ý kiến lên chính quyền hay các cơ quan chức năng mỗi khi gặp những điều chưa vừa lòng, những thắc mắc cũng như những phải ánh cần có câu trả lời của người có trách nhiệm. Để dân tin vào Nhà nước từ cấp cơ sở thì trước hết những người có trách nhiệm, nhất là người đứng đầu phải có tinh thần cầu thị, từ đó sẽ quan tâm lắng nghe, không phải nghe xong rồi bỏ qua hay để trôi vào quên lãng. Có thể hiểu là chữ “lắng” ở đây là nghe một cách có trách nhiệm, đặt mình vào người dân thì từ đó sẽ thấu hiểu được nguyện vọng, tâm tư và bức xúc của họ.

Trong thời đại phát triển của công nghệ thông tin, thời đại của 4.0, của  “Thành phố thông minh” đang diễn ra với tốc độ nhanh như hiện nay, những ý kiến, bức xúc, thắc mắc của người dân muốn phản ánh đến cơ quan chức năng và chính quyền các cấp hàng ngày là khá nhiều. Người dân bây giờ đa số không cần phải làm đơn “thưa, gửi, xin” nữa, nghiêm trọng lắm mới làm đơn thư để được thông báo một lịch hẹn đến trụ sở chính quyền trong các buổi tiếp công dân định kỳ hoặc đột xuất. Phổ biến hiện nay là phản ánh trực tiếp qua MXH hoặc thư điện tử, không những bằng chữ  mà còn hình ảnh minh hoạ và đa số là công khai danh tính.

Từ những “chuyện nhỏ” như nước thuỷ cục bị đục đến chuyện tấm nắp cống bị hư, bóng đèn đường bị cháy; từ chuyện chó thả rông đến đàn bò chạy vào phố…, đến những “chuyện lớn” hơn  như tranh chấp đất đai nhà cửa; kẻ gian trộm cắp tài sản của công dân,  lấn chiếm vỉa hè…Tất cả được lan truyền một cách nhanh chóng thông qua MXH, mà nói như dân gian là chỉ trong  vòng “1 nốt nhạc” là cả phố, cả quận, thậm chí là cả nước cũng có thể biết.

Có những thông tin đăng với mục đích giải toả bức xúc, mong cộng đồng sẻ chia và cũng có những thông tin nêu đích danh, địa chỉ, sự việc, cơ quan chịu trách nhiệm để mong được giải quyết cũng không ít. Bên cạnh đó còn có  những thông tin gửi qua trung gian ở dạng tin nhắn tới admin của một trang (page), nhóm (group) nào đó hoặc gửi người quen là nhà báo hay cán bộ công chức để chuyển đến người có thẩm quyền, có trách nhiệm xử lý cũng không phải là cá biệt. Với việc gần như 100% cán bộ công chức, cơ quan đơn vị đều sử dụng ít nhất một MXH, thì việc tiếp cận thông tin có liên quan đến cá nhân, tổ chức hay cơ quan đơn vị là rất dễ dàng và nhanh chóng. Điều muốn nói ở đây, khi có được thông tin rồi thì cách ứng xử ra sao? Nếu cầu thị và có trách nhiệm thì lãnh đạo cơ quan ấy sẽ chỉ đạo cấp dưới xác minh thông tin, xử lý khắc phục sai sót, bất cập (nếu có), sau đó phản hồi ngay cho người gửi thông tin cũng qua MXH thì chắc chắn là uy tín của cơ quan đơn vị đó sẽ được người dân đánh giá rất cao, nói cách khác là họ đã “ghi điểm” trong lòng dân, từ đó dễ nhận được sự đồng thuận của nhân dân trong thực hiện các chủ trương, chính sách tại mỗi địa phương từ cơ sở đến cấp tỉnh, thành phố. Ngược lại, nhận được thông tin liên quan đến địa bàn, lĩnh vực mình phụ trách nhưng né tránh, im lặng hoặc đùn đẩy, hứa hẹn cho qua chuyện mà không làm thì sẽ dân sẽ thiếu tin tưởng vào cơ quan công quyền, từ đó có cái nhìn không thiện cảm, thậm chí đánh giá mang tính tiêu cực theo kiểu “vơ đũa cả nắm” cả hệ thống, bộ máy, mặc dù sự việc chỉ diễn ra ở một lĩnh vực hay địa bàn cụ thể nào đó....

Thực tế  là ở Đà Nẵng, đã có những cơ quan đơn vị, phản hồi rất nhanh sau khi nhận được thông tin người dân phản ánh trên MXH. Có thể kể đến ở khối nhà nước như Bệnh viện Đà Nẵng, Công ty Quản lý vận hành điện chiếu sáng công cộng Đà Nẵng, Điện lực Đà Nẵng, Công ty Cố phần Cấp nước Đà Nẵng…. Những đơn vị này có những bộ phận, cá nhân trực tiếp làm đầu mối tiếp nhận và xử lý thông tin qua MXH, từ đó nhanh chóng khắc phục sửa chữa và phản hồi cho công dân.

Khối chính quyền có thể kể đến UBND các phường của quận Sơn Trà như An Hải Tây, An Hải Bắc, Nại Hiện Đông… hoặc ở cấp cao hơn như Văn phòng UBND quận Ngũ Hành Sơn, lãnh đạo quận Liên Chiểu…Cách phản hồi xử lý thông tin kịp thời và nhanh chóng như vậy là thể hiện chính quyền, cơ quan nhà nước đã biết lắng nghe ý kiến người dân, giúp họ giải toả được những bức xúc tưởng chừng là “vặt vãnh”  nhưng có tác dụng không nhỏ đến việc tạo dựng hình ảnh đẹp về một chính quyền “của dân, do dân và vì dân”. Mỗi khi được phản hồi, xử lý thấu đáo thông tin phản ảnh của một đơn vị nào đó, người dân thường có những bình luận tích cực, chẳng hạn: “Quận Sơn Trà có Phường An Hải Bắc và Nại Hiên Đông làm tốt việc phản hồi thông tin , những việc mà người dân phản ảnh sau khi được đăng lên MXH, phường và công an đến làm việc, xử lý ngay, không để chậm trễ”. Hoặc: “Liệu các Phường khác của Đà Nẵng có làm theo được như Phường này không? Được như  vậy thì người dân đỡ khổ biết bao!” Rồi là: “ Đây là 1 trong hành động rất đáng khen ngợi của Phường X, mong nơi khác cũng làm theo”v.v…

Vì một cuộc sống bình yên và tốt đẹp, rất cần có nhiều sự phối hợp hiệu quả giữa chính quyền địa phương và nhân dân thông qua MXH như một số địa phương, cơ quan đơn vị ở Đà Nẵng đã làm trong thời gian qua.

Thiết nghĩ, UBND thành phố, UBND các quận, huyện cần  chỉ đạo các cơ quan chính quyền cấp dưới cũng như các cơ quan chuyên môn trực thuộc quản lý của mình, tăng cường phát huy tính tích cực của MXH để giải quyết những bất cập, tồn tại một cách  sớm nhất. Việc nhỏ giải quyết nhanh ở cấp cơ sở sẽ không để tích tụ thành những việc lớn cần phải cấp thẩm quyền cao hơn xử lý, qua đó góp phần xây dựng một bộ máy chính quyền, công quyền ngày càng văn minh, hiện đại, luôn gần dân và vì dân phục vụ./.

 Mấy hôm nay báo chí đưa tin ở Hội An, người ta đang rao bán những ngôi nhà trong phố cổ, nguy cơ Hội An mất dần cái “hồn phố cổ” đang từng ngày hiện hữu. Cách đây nhiều năm mình đã có suy nghĩ về câu chuyện này khi mà xuất hiện càng nhiều những chủ nhân mới của những căn nhà cũ không phải là người Hội An gốc nữa. Người ta đến thuê hoặc mua nhà để cư trú và kinh doanh. Trong khi đó, những người Hội An gốc, nhiều người đã ra vùng ven xây nhà để sinh sống, trẻ hơn thì ra Đà Nẵng hay vào TPHCM lập nghiệp, những thế hệ cha ông ít dần theo thời gian... Lấy đâu xa, nhà bên ngoại của mình, cô, cậu, dì người thì đã mất, người thì định cư ở nước ngoài, người thì do lớn tuổi, sức yếu phải vào TPHCM sống với con cháu vì tất cả đều đã vào trong ấy học hành, làm ăn, không có ý định về lại cố hương nữa. Những người biết “sử Hội An” cứ ngày một ít đi, những chủ nhân mới là thế hệ con cháu cũng không nhiều, trong khi người xứ khác lại tăng lên. Không khéo rồi đây, ra đường sẽ nghe giọng người vùng khác nhiều hơn “giọng Hội An” cũng không có gì lạ.

Không biết mình có bi quan quá về thực trạng này không, khi mà nghĩ đến một ngày nào đó, Hội An của mình sẽ phai nhạt cái hồn cốt vốn có. Những người của những ngày tháng xưa cũ thưa dần theo quy luật tự nhiên, trong khi thế hệ con cháu cũng không còn mặn mà với quê cha đất tổ. Chợt nhớ đến câu chuyện một người bạn kể về một đô thị cổ ở bên Tây Ban Nha, họ có cách làm bảo tồn khá hay thể hiện qua việc quan tâm những chủ nhân cao niên của những ngôi nhà cổ rất chu đáo và bài bản, còn thế hệ con cháu theo cha mẹ ra định cư ở khu vực ngoại vi nhưng thường xuyên được về với ông bà trong những dịp nghĩ cuối tuần hay lễ tết, nghỉ hè. Cách làm đó là để thế hệ sinh sau đẻ muộn được thường xuyên tiếp cận với thế hệ ông bà, để qua đó được tiếp thu, truyền dạy về lịch sử, truyền thống quê hương. Nôm na là có sự kế thừa, kế tục để luôn có những thế hệ biết tự hào về quê hương và quảng bá cho du khách gần xa những câu chuyện lịch sử đã lưu danh sổ sách, nay tiếp tục được gìn giữ, bảo tồn thông qua những chủ nhân đích thực.

Chợt nhớ bài hát “Đêm hội phố Hoài” của nhạc sỹ Nguyễn Duy Khoái và Công viên Ký ức Hội An. Phải chăng, chúng ta đang “Tìm lại ngày xưa đã mất” trong tương lai gần qua những vở diễn thực cảnh có bán vé, miêu tả lịch sử mảnh đất nổi tiếng này, trong khi khi cái “hồn cốt phố xưa” đã dần đi vào dĩ vãng, cho dù những ngôi nhà, ngôi chùa, cây cầu cũ vẫn còn đó. Thật là hết sức quan ngại!

Đừng để “mất bò rồi mới lo làm chuồng”

“Mất bò rồi mới lo làm chuồng” - câu thành ngữ chỉ kẻ không biết lo liệu đề phòng trước, để việc hỏng rồi mới ứng cứu, lo liệu phòng thân, câu này cũng ám chỉ về tư duy của người nông dân, nhưng sao lại giống như những gì đang diễn ra ở đất nước chúng ta hiện giờ vậy, từ vĩ mô đến vi mô. Có thể kể ra những dẫn chứng khá cụ thể để minh họa cho câu thành ngữ trên mà rất dễ bắt gặp hiện nay và rất đáng suy ngẫm.

Có thể lấy dẫn chứng trên lĩnh vực thương mại, thị trường. Khi mới manh nha xuất hiện tình trạng hàng giả, hàng nhái, tinh trạng thương lái nước ngoài thao túng ép giá nông sản, thu mua các mặt hàng từ lá điều khô đến cả đỉa, ôc bươu vàng…thì buông lỏng việc quản lý, thiếu kiểm tra kiểm soát, đến khi nó bùng phát thì mới “rầm rộ ra quân” trong cái thế bị động và lúng túng. Đó là chưa kể chuyện cách đây mười mấy năm, kẹo dừa Bến Tre đã bị một doanh nghiệp Trung Quốc đăng ký độc quyền, ngăn chặn sản phẩm này vào Trung Quốc. Sau đó là một loạt các vụ mất thương hiệu điển hình như nước mắm Phú Quốc bị mất ở Thái Lan; thương hiệu thuốc lá Vinataba bị mất tại Lào và Campuchia…, rồi là thương hiệu cà phê Buôn Ma Thuột và cà phê Đắk Lắk rơi vào tay doanh nghiệp Trung Quốc và Pháp…Mấy chuyện này có thể ví như việc “Mất mấy con bò to” (mất thương hiệu, thất thoát tiền bạc, công sức của doanh nghiệp) rồi mới  lo “làm chuồng” ( lấy lại thương hiệu) mà nhiều trường hợp là do các doanh nghiệp tự thân vận động.

Trong lĩnh vực văn hóa, ở huyện Chương Mỹ (Hà Nội) có ngôi chùa Trăm Gian cổ kính gần ngàn năm tuổi. Chẳng hiểu làm sao, gác khánh, nhà tổ chỉ dột nát mấy chỗ, ấy vậy mà người ta tự phá đi, làm lại, không có ý kiến của cơ quan chức năng, dẫn đến những cái gốc, cái hồn của di tích bị biến dạng, dư luận cả nước quan tâm. Điều đáng nói là, trước khi làm, vị trụ trì chùa tập kết gỗ, mở cả xưởng mộc ở trong chùa, đến khi thi công nữa kéo dài mấy tháng trời. Thế mà cơ quan chức năng không biết. Đến khi báo chí nêu, lãnh đạo các ngành, từ cấp bộ đến UBND thành phố Hà Nội mới vội vàng vào cuộc. Và còn một số công trình văn hóa khác cũng gặp phải chuyện  tương tự, để chuyện đã rồi mới cuống cuồng lên để khắc phục mặc dù theo quy định, việc trùng tu, tôn tạo di tích, phải coi phòng ngừa làm đầu, khi thực hiện phải có thiết kế, có thẩm định phê duyệt, có giám sát của cơ quan chuyên môn…, chỉ cần sai quy trình là không chỉ đi “một ly” mà đi cả “ngàn dặm”.

Một “điển hình” nữa của việc “Mất bò mới lo làm chuống” là trong lĩnh vực y tế, từ vụ phòng khám đông y Trung Quốc hoạt động chui, tràn lan ở nhiều nơi, rồi là từ bớt xén phim X-quang, nhân bản xét nghiệm máu, cho đến tiêm nhầm vắc-xin và đỉnh điểm là vụ thẩm mỹ viện Cát Tường. Toàn là những chuyện “động trời”, để tồn tại trong một thời gian dài, chỉ đến khi vụ việc vỡ lở, báo đăng đài đọc, dư luận lên tiếng, thậm chí là có người tử vong, lúc đó mới ồ ạt thanh tra, kiểm tra, kiểm điểm phê bình tổ chức cá nhân liên quan…”Bò” mất đã quá nhiều, “chuồng” đã tan hoang, mới lo rào dậu, làm lại chuồng gây bao tốn kém và mất mát!

Khi Trung Quốc kéo dàn khoan Hải Dương 981vào vùng đặc quyền kinh tế của nước ta thì mới "cả nước hướng về biễn đảo", mới biết các phương tiện thực thi pháp luật của lực lượng cảnh sát biễn, kiểm ngư ít quá, nhỏ quá so với những gì lực lượng Trung Quốc có và mới được gấp rút quan tâm đầu tư, mới biết tàu đánh cá vỏ sắt của ngư dân Trung quốc nhiều quá, to quá, tàu đánh cá vỏ gỗ của ngư dân Việt Nam ít quá, nhỏ quá nên phải gấp rút hỗ trợ cho ngư dân đóng gấp tàu to, tàu chắc. Nợ công của nước ta hiện nay là bao nhiêu? 55%GDP hay 105% GDP cho đến giờ chẳng ai nói con số nào là chính xác, nếu 55% thì con " trong ngưỡng an toàn" chứ 105% thì liệu " làm chuồng" có kịp không?. Cầu treo gãy, gây chết người rồi mới kiểm tra và ra lệnh một năm làm cả trăm cây cầu treo; tiêm chủng để
chết mấy em rồi mới kiểm tra và thực hiện qui trình tiêm chủng chuẩn; sinh viên tốt nghiệp ra trường thất nghiệp hàng vạn em, mới kiểm tra cải cách chấn chỉnh việc đào tạo v.v. nói ra thì nhiều, nhiều lắm những sự việc " mất bò mới lo làm chuồng" của chúng ta.

Câu hỏi lớn đặt ra và rất cần được trả lời thỏa đáng là đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó? Phải chăng là nó liên quan đến việc hoạch định chính sách cũng như quản lý nhà nước ở các cấp của đất nước chúng ta, và làm thế nào để điều đó đừng xảy ra trong tương lai nữa?

NÓI KHÔNG VỚI NẠN PHONG BÌ: PHỤ THUỘC VÀO LƯƠNG THÁNG VÀ LƯƠNG TÂM

Trách nhiệm của công chức là nặng nề, sự chuyên nghiệp, trong sạch của họ là nền tảng của một bộ máy nhà nước vững mạnh. Chính vì vậy mà trong chủ trương cải cách hành chính, việc đổi mới, nâng cao chất lượng, nâng cao tinh thần trách nhiệm và đạo đức cán bộ công chức luôn luôn được chú trọng. Mặt tích cực liên quan đến công chức là cơ bản, nhưng bên cạnh đó, những khái niệm mang “màu sắc tiêu cực” trong đó có nạn “nhận phong bì” cũng thường gắn liền với bộ máy công quyền mà cụ thể hơn là cán bộ công chức. Với mặt bằng đồng lương  như hiện nay, thì thu nhập của công chức quả là khiêm tốn. Để giữ được mình, để lương tâm không phải cắn rứt vì làm những điều sai trái, vi phạm pháp luật, tham nhũng, tiêu cực v.v…là một thử thách luôn đặt ra cho những công chức chân chính.                 

Do đồng lương còn khiên tốn mà không ít người phải bằng nhiều cách, để có thêm thu nhập ngoài lương. Tuy nhiên, không thể vin vào lý do đó mà tìm cách tăng thu nhập bằng mọi giá, bất kể pháp luật và đánh mất cả tính nhân văn, nhân bản vốn có của một con người lương thiện.  Có những công việc,  đối với một cán bộ, công chức có lương tâm chỉ cần giải quyết trong vòng một buổi, thậm chí vài chục phút nhưng đối với một số người thì đây là cơ hội để họ “nhận phong bì” bằng cách gây khó dễ để được “bồi dưỡng”. Có những người dân, thực sự khó khăn về kinh tế hoặc kiên quyết không chịu chung chi, nên chấp nhận đi lại lên xuống nhiều lần. Nhưng bên cạnh đó cũng có người tặc lưỡi thả tay, đưa phong bì để công việc được trôi chảy và giải quyết nhanh. Từ đó tạo ra sự “ăn quen” của một số công chức thoái hoá biến chất. Bên cạnh đó, có những điều tưởng chừng như phí lý mà người ta cũng đang tâm làm cho được được, phần vì sự vô cảm, phần vì muốn vòi vĩnh để có phong bì.  Có những người khi dân đến làm việc thì mặt lạnh như tiền, dân hỏi thì hất hàm, trả lời thì cộc lốc, đáng tuổi con cháu người ta mà nói năng không có chủ ngữ, nét mặt không có chút biểu cảm như cái máy…Ấy vậy nhưng khi có phong bì lại tươi tắn, hồ hởi sốt sắng ngay.

Mới đây bên lề Quốc hội, đại biểu Trần Du lịch đã phát biểu với báo chí rằng “Cũng nên giáo dục một quan điểm ngay từ đầu, từ nhỏ: Anh đã làm công chức thì hãy xác định là phục vụ cho nhân dân, đừng bao giờ anh mơ tưởng đến làm giàu. Muốn làm giàu thì hãy ra khu vực tư nhân mà làm. Làm quan chức mà để mong giàu có thì phải trị ngay cái tư tưởng đó”. Ý kiến này của vị đại biểu Quốc hội, nhìn từ  góc độ của một bộ máy nhà nước chuyên nghiệp là rất chính xác và nói một cách dân dã là rất chí lý, nhưng nó sẽ thuyết phục hơn khi người công chức, viên chức của chúng ta có đồng lương đủ sống không phải vướng bận gì về chuyện “cơm áo gạo tiền” để tập trung dồn hết tâm sức để cống hiến, để phục vụ bộ máy mà mình được tuyển chọn, sử dụng, chứ không phải sống với đồng lương khiêm tốn, để rồi phải tranh thủ kiếm tiền để lo cho gia đình, con cái, một tình trạng khá phổ biến hiện nay.

Trong sự đan xen, mâu thuẫn giữa bản chất của công chức mà một bộ máy nhà nước trong sạch vững mạnh cần với những nhu cầu rất đời thường của mỗi con người để làm được một công chức đúng nghĩa quả là không dễ. Phải dũng cảm mà nhìn thẳng vào sự thật và nói với nhau một cách “đời thường” một chút là, giữa một bên là  sự cám dỗ, sức hấp dẫn của đồng tiền và bên kia là đồng lương ít ỏi của công chức, viên chức, quả là một ranh giới khá mỏng manh.

Đối diện với thực tế là lương không đủ sống thì tất yếu buộc con người phải toan tính, mưu cầu cuộc sống. Một vị lãnh đạo một cơ quan công quyền, nay đã nghỉ hưu, từng bộc bạch với người viết rằng, thật lòng là khi nhận cái phong bì của cơ sở cho nhân một dịp lễ tết nào đó, nôm na gọi là “lộc”, tuy đó không phải là tiền chạy chọt hay hối lộ gì nhưng vẫn “cảm thấy nhục lắm chứ”. Vì nghĩ đến chuyện ngày mai tiền học cho con, tiền chữa bệnh cho mẹ già lấy ở đâu mà đành tặc lưỡi nhận cái phong bì đó. Tất nhiên nếu với đồng lương đủ sống, đủ lo cho những chuyện đời thường của bản thân, của gia đình thì người ta đâu đến nỗi phải nhận những khoản “lộc” trong tâm trạng không lấy gì làm thoải mái như vậy!

Trong thực tế thì mức lương chính thức của công chức quá thấp so với khu vực tư nhân và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Ngay cả so sánh với khu vực doanh nghiệp Nhà nước, đã tạo ra sự không công bằng trong xã hội. Lương không đảm bảo cuộc sống của bản thân công chức và gia đình họ (có thể ước tính chỉ đáp ứng 30 – 40% nhu cầu tối thiểu của một gia đình công chức). Vì thế, công chức buộc phải xoay sở để có thêm thu nhập; trong đó có những thu nhập hợp pháp. Song, có khá nhiều thu nhập không chính đáng, bất hợp pháp dựa vào quyền lực của công chức (những người có quyền cấp đất, cho thuê đất, có quyền duyệt dự án đầu tư, cấp tín dụng, cho khoanh nợ; có quyền bổ nhiệm chức vụ, có quyền can thiệp vào kết quả xét xử của tòa án…) mà thực chất là tham nhũng hay cụ thể hơn là “nhận phong bì”.

Đến đây quay trở lại câu nói của đại biểu Quốc hội Trần Du Lịch, muốn làm giàu sao người ta không ra làm ngoài tư nhân mà vẫn có người bằng mọi giá để vào làm công chức!? Phải chăng nơi đó có chỗ để “làm giàu”?!  Một nghịch lý không khó nhận ra về lương công chức và mức sống của họ khong tương xứng như vậy mà mà chúng ta vẫn không đi thẳng vào tìm nguyên nhân, nguồn cội của những nghịch lý đó trong khi vẫn “đẩy mạnh cải cách tiền lương, tinh giản biên chế, chống tham nhũng, lãng phí” từ hết năm này đến năm khác. Cứ để tình trạng đó kéo dài mà không đi vào giải quyết căn nguyên của vấn để thì sẽ tiếp tục tồn tại một bộ phận công chức giàu có nhưng cũng…đi tù vì  tham nhũng lúc nào không hay, tạo ra những công chức có lối sống làm giàu bất chấp thủ đoạn khiến băng hoại giá trị đạo đức trong xã hội.  Đó chính là thực tế và tương lai gần rất đáng lo ngại đố với bộ máy nhà nước đang rất cần tinh gọn và trong sạch của chúng ta. Chuyện “cấm nhận phong bì”ở thành phố Hội An nếu suy rộng ra cả nước, không đơn thuần chỉ là một chủ trương, biện pháp của một địa phương mà cái chính là  phải giải quyết được căn nguyên gốc lõi của bài toán “Bao giờ cán bộ, công chức sống được nhờ lương”?  

CÔNG AN VÀO CUỘC Ư? MUỘN MẤT RỒI!

Đọc báo mấy hôm nay thấy vụ bắt cóc tồng tiền, sau đó giết hại vứt xác xuống sông  cháu  Lư Vĩnh Đạt, một học sinh vừa tròn 18 tuổi ở quận Bình Tân – TPHCM, thấy thật xót xa xen lẫn bức xúc. Đặt trường hợp mình là cha, mẹ của em Đạt thì sao không xót xa được khi có một đứa con trai mới 18 tuổi, khôi ngô tuấn tú, bị giết hại một cách dã man trong khi gần 1 tuần bọn bắt cóc nhắn tin về giá đình đòi tiền chuộc mà cuối cũng cũng không cứu được con. Bức xúc là vì gia đình đã báo vụ việc cho Công an Phường An Lạc A và Q. Bình Tân  ngay từ đầu, tin nhắn thì bọn tống tiến liên tục  gửi về  từ ngay chính số máy của cháu Đạt, vậy mà cuối cũng chỉ nhận được một kết cụ đau thưong là cái xác bị bỏ bao thả sông, trong khi bọn bắt cóc tống tiền vẫn “biệt vô âm tính”. Cả một khoảng thời gian dài như vậy và sau cái chết của Đạt gần 2 ngày thì hôm nay mới thấy báo đưa tin là “Công an TP. HCM vào cuộc”!

Mình là dân thường, nhưng cũng biết chút ít về chuyện xử lý nhưng vụ tống tiền có liên quan đến chuyện đe dọa giết chết con tin. Và chắc chắn rằng nghiệp vụ này của công an thì bái bản, chuyển nghiệp khỏi phải bàn. Vậy mà, sao họ lại thờ ơ và chậm chập đến như vậy!?  Giả sử CA phường, quận không đủ trình đọ phá án thì phải báo ngay cho CA thành phố chứ, trong khi tính mạng của cáhu Đạt bị đe dọa từng ngày từng giờ. Sao không khoanh vùng địa điểm nhắn tin của bọn tội phạm bằng cách kết nối máy của bố mẹ em Đạt với bộ phận nghiệp vụ để xác định vị trí nhắn, khong theo dõi những người lạ lảng vảng trước nhà em Đạt mà gia đình đã ghi được cả số xe của bọn chúng... Nếu bọn tội phạm dùng sim rac thì còn khó nhưng ở đây bọn chúng dùng ngay chính máy của nạn nhân để gọi, nhắn tin mà vẫn không có biện phát truy tìm ráo riết thì thật là tắc trách. Trong khi đó, bọn tống tiền đã đe dọa giết em Đạt nếu gia đình báo Công an, lại cho đồng bọn bọn theo dõi gia đình, mà Công an lại không xem đó là chuyện nghiêm trọng. Đến khi em mất rồi, Công an TP mới vào cuộc, giả sử có tìm ra bọn chúng thì cũng không cứu được mạng sống của em Đạt. Trong vụ này, có cảm tưởng như ba mẹ của em Đạt quá đơn độc để đối phó với bạn tội phạm từng ngày từng giờ, trong khi Công an phường, quận lại chậm chạp và thờ ơ.

Thiết nghĩ nếu vụ việc này báo Công an TP sớm thì chưa chắc đã có chuyện đau lòng này. Theo mình, phải kỷ luật và đuổi ra khỏi ngành những ông công an  phương, quận liên quan, đã vô trách nhiệm, xem nhẹ tính mạng của công dân. Không thể để tái diễn chuyện đau lòng làm  dư luận bức xúc như vụ trên nữa!

Trách nhiệm và danh dự

Trong xã hội hiện nay, bên cạnh đến những khẩu hiệu cần phải có trong các phong trào được phát động để kêu gọi toàn dân thực hiện một chủ trương hay những khẩu hiệu chào mừng nhân một sự kiện hay một lễ lớn nào đó của đất nước thì mọi người cũng thường nghe nhiều đến cụm từ “hô khẩu hiệu” để chỉ những người nói suông, nói nhiều mà làm ít hoặc không làm. Và cũng trong giai đoạn mở cửa hội nhập và kinh tế thị trường, chúng ta cũng làm quen nhiều với từ “slogan” (khẩu hiệu). Nói về nó, đã  có không ít ngành, tổ chức, hãng sản xuất đã tìm ra những câu slogan khá ấn tượng cho riêng mình, chẳng hạn câu slogan của ngành du lịch VN giai đoạn 2001- 2004 là “ Việt Nam – điểm đến của thiên niên kỷ mới” hay của hãng giày Nike là “Just do it” (Cứ hành động đi)…Nhân chuyện này, trong một lần ngồi trao đổi về công việc mới đảm nhận, sau khi được bổ nhiệm chức vụ Trưởng phòng của cơ quan, cậu trưởng phòng mới này kể lại cho mình nghe chuyện, mới gợi ý cho mọi người trong phòng đề xuất câu Slogan của phòng, để lấy đó làm tiêu chí hành động trong năm và cho những năm tiếp theo. Trong nhiều  câu slogan đưa ra, mình rất tâm đắc với câu  được thống nhất cao là: “Trách nhiệm và danh dự”.

         

 “Trách nhiệm và danh dự”, câu khẩu hiệu tuy ngắn gọn nhưng bao hàm nhiều ý nghĩa. Nếu mỗi tổ chức, đơn vị và cả mỗi cá nhân trong bộ máy nhà nước, đều lấy câu khẩu hiệu này là “kim chỉ nam” cho hành động của mình thì chắc chắn sẽ có những chuyển biến tích cực trong kết quả làm việc, góp phần xây dựng bộ máy nhà nước các cấp ngày càng vững mạnh, trong sạch, chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Khi mỗi cá nhân, thành viên của một tập thể, tổ chức đều làm việc với tinh thần trách nhiệm, luôn cố gắng vươn lên vì sự nghiệp chung, dẹp bỏ những toan tính, vụ lợi cá nhân thì tập thể đó chắc chắn sẽ là một tập thể mạnh và sạch. Ý nghĩa của câu slogan này còn được nâng lên một mức cao hơn khi mỗi người đều ý thức được trách nhiệm với công việc mà mình đảm nhiệm, nghiêm túc trong suy nghĩ và hành động của mình. Đặc biệt là đối với những người giữ vị trí lãnh đạo, việc gắn liền trách nhiệm và danh dự trong suy nghĩ và hành động của những người này có tác dụng rất lớn trong quá trình lãnh đạo tập thể do họ  đứng đầu, đạt được thành tích mang tính thực chất và có sức thuyết phục.

Thực tế hiện nay là vẫn còn những tập thể và cá nhân cán bộ, đảng viên chưa làm hết trách nhiệm; thậm chí còn để xảy ra những sai phạm nghiêm trọng mà Đảng và nhà nước đã và đang chỉ đạo xử lý kiên quyết, nghiêm minh. Vẫn còn không ít cán bộ, đảng viên, không ý thức được trách nhiệm của mình khi đang là một công chức, viên chức và cả khi giữ vị trí lãnh đạo, Họ không trọng danh dự, thể hiện ở việc nói hay nhưng không làm hoặc làm ngược lại, lòng tự trọng của họ rất thấp hoặc “cao” một cách giả tạo, việc làm của học đi ngược lại tôn chỉ, mục đích mà cơ quan đơn vị và tổ chức mà họ công tác, xa hơn là đi ngược lại sự nghiệp xây dựng và bảo vệ quê hương đất nước. Chính vì có những con người vô trách nhiệm, thiếu lòng tự trọng mà mới có những cán bộ, đảng viên phải ra trước vành móng ngựa, bị xử lý kỷ luật…, do vi phạm những điều Đảng viên không được làm, vi phạm pháp luật, chẳng hạn như vi phạm Luật Cán bộ công chức, và các quy định của cơ quan đơn vị và địa phương...

Một khi đã xác định được trách nhiệm cụ thể của mình thì danh dự của mỗi người sẽ được củng cố, lòng tự trọng sẽ được “nuôi dưỡng”, từ đó chiến thắng được những toan tính nhỏ nhen, vụ lợi, mang nặng chủ nghĩa cá nhân. Khi mỗi cá nhân đều có lòng tự trọng, làm việc vì danh dự không chỉ của bản thân mà còn luôn nghĩ về danh dự của tập thể mà mình gắn bó thì sẽ không có những Dương Chí Dũng, Huỳnh Thị Huyên Như, Nguyễn Đức Kiên…

Việc xác định trách nhiệm và danh dự cần được mỗi tập thể và từng con người cụ thể, nhất là cán bộ lãnh đạo khắc ghi vào trong suy nghĩ và thể hiện trong hành động của mình. Đặc biệt, với những đơn vị thuộc các lĩnh vực mang tính đặc thù, nhạy cảm như y tế, giáo dục… thì câu khẩu hiệu trên cần có thêm  câu hai chữ “lương tâm” trong cụm từ chung “trách nhiệm và danh dự”. Vì những công việc, ngành nghề của họ có họ ảnh hưởng rất lớn đến thế hệ trẻ, đến tương lai của đất nước, sinh mạng của con người. Đó cũng là “giáo đức”, “ý đức” mà dư luận đang đề cập đến rất nhiều hiện nay. Tâm huyết với công việc, nhiệm vụ luôn đi đôi với lòng tự trọng, là những “trang bị” rất cần thiết cho cán bộ, đảng viên từ cấp cơ sở đến cấp trung ương.

Cán bộ, công chức cần nêu cao tinh thần vì “danh dự và trách nhiệm”, gương mẫu đi đầu trong các chủ trương của Đảng và nhà nước. Đặc biệt phải xây dựng cho được hình ảnh người cán bộ, công chức có trách nhiệm trong phục vụ nhân dân và các tổ chức, doanh nghiệp. Một khi ai cũng xác định được trách nhiệm mà mình phải thực hiện với lòng nhiệt huyết và lòng tự trọng cao thì quá trình xây dựng một bộ máy trong sạch, vững mạnh sẽ ngày càng sớm đi đến thành công hơn.